Hợp đồng tương lai là gì? Tìm hiểu về hợp đồng tương lai trên thị trường đầu tư

27/03/2022

Hợp đồng tương lai là một loại hợp đồng phái sinh được chuẩn hóa và giao dịch trên Sở giao dịch, trong đó hai bên cam kết mua hoặc bán một tài sản cơ sở theo các điều kiện đã được quy định. Tại thị trường hàng hóa, tài sản cơ sở có thể là nông sản, kim loại, nguyên liệu công nghiệp hoặc các nguyên vật liệu khác.

So với hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai có tính chuẩn hóa cao, được giao dịch tập trung, có cơ chế ký quỹ và thanh toán theo quy định của Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam. Vì vậy, trước khi tham gia giao dịch hợp đồng tương lai, nhà đầu tư cần hiểu rõ cách vận hành, ký quỹ, vị thế, thời hạn hợp đồng và những rủi ro đi kèm.

Hợp đồng tương lai là gì?

Hợp đồng tương lai (Futures Contract) là thỏa thuận mua hoặc bán một tài sản cơ sở tại một thời điểm trong tương lai theo các điều kiện được chuẩn hóa bởi Sở giao dịch. Các thông tin như loại tài sản, khối lượng, đơn vị yết giá, tháng đáo hạn và phương thức thanh toán đều được quy định trước.

Trong một hợp đồng tương lai, bên mua được gọi là vị thế mua (Long) và bên bán là vị thế bán (Short). Nhà đầu tư có thể mở vị thế theo kỳ vọng giá tăng hoặc giảm, sau đó đóng vị thế bằng một giao dịch đối ứng trước khi hợp đồng đáo hạn nếu phù hợp với mục tiêu giao dịch.

Tài sản cơ sở của hợp đồng tương lai không chỉ giới hạn ở hàng hóa. Trên thị trường quốc tế, hợp đồng tương lai còn có thể dựa trên chỉ số cổ phiếu, lãi suất, tiền tệ và nhiều loại tài sản tài chính khác. Riêng với thị trường hàng hóa, hợp đồng tương lai được phân loại dựa theo nhóm tài sản cơ sơ phổ biến như:

• Hợp đồng tương lai “Kim loại”: Bạc, Đồng, Bạch kim…
• Hợp đồng tương lai “Nông sản”: Ngô, Đậu tương, Lúa mì…
• Hợp đồng tương lai “Nguyên liệu công nghiệp”: Cà phê Robusta, Cà phê Arabica, Cao su, Đường,…

Điểm quan trọng cần hiểu là nhà đầu tư đang giao dịch hợp đồng phái sinh dựa trên giá của tài sản cơ sở, chứ không đồng nghĩa với việc trực tiếp sở hữu hàng hóa vật chất.

Ví dụ về hợp đồng tương lai

Để giao dịch hợp đồng tương lai, cá nhân và doanh nghiệp có thể đặt mua hoặc bán hợp đồng thông qua các thành viên của Sở giao dịch hàng hóa. Mỗi hợp đồng được tiêu chuẩn hóa về khối lượng, chất lượng, thời hạn và các điều kiện giao dịch theo quy định của từng sản phẩm.

• Ví dụ 1: Doanh nghiệp A dự kiến sẽ cần mua 250 tấn Đồng vào tháng 5 để phục vụ hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, doanh nghiệp lo ngại giá Đồng có thể tăng trong thời gian chờ nhận hàng. Vì vậy, vào tháng 2, doanh nghiệp A mở vị thế mua (Long) hợp đồng tương lai Đồng với mức giá hiện tại trên thị trường. Đến tháng 5, nếu giá Đồng tăng so với thời điểm mở vị thế, chi phí mua Đồng vật chất của doanh nghiệp có thể cao hơn dự kiến, nhưng khoản lãi từ vị thế mua hợp đồng tương lai có thể góp phần bù đắp phần chi phí tăng thêm.
• Ví dụ 2: Ngược lại, một doanh nghiệp đang có kế hoạch bán Đồng trong thời gian tới nhưng lo ngại giá có thể giảm trước khi hàng được bán ra. Doanh nghiệp có thể bán (Short) hợp đồng tương lai Đồng tại mức giá hiện tại để phòng hộ rủi ro giảm giá. Khi đến thời điểm bán hàng, nếu giá Đồng thực tế giảm, khoản lãi từ vị thế bán hợp đồng tương lai có thể giúp bù đắp một phần mức giảm của giá bán vật chất.

Từ hai ví dụ trên có thể thấy, tùy theo mục đích giao dịch, doanh nghiệp và nhà sản xuất có thể lựa chọn vị thế Long hoặc Short trên hợp đồng tương lai hàng hóa để phòng hộ rủi ro biến động giá. Trong khi đó, các nhà đầu tư không trực tiếp sở hữu hàng hóa cũng có thể sử dụng hợp đồng tương lai để giao dịch dựa trên biến động giá. Tuy nhiên, do sử dụng cơ chế ký quỹ, giá trị lãi và lỗ có thể biến động nhanh, vì vậy nhà đầu tư cần hiểu rõ đặc điểm hợp đồng và quản trị rủi ro trước khi giao dịch.

Giao dịch hàng hóa phái sinh thông qua hợp đồng tương lai

Các khái niệm cơ bản trong hợp đồng tương lai

Để hiểu cách giao dịch hợp đồng tương lai, nhà đầu tư cần nắm một số khái niệm quan trọng:

Cơ chế thanh toán theo giá thị trường hằng ngày là một đặc điểm quan trọng của hợp đồng tương lai. Lãi và lỗ của vị thế được xác định dựa trên giá thanh toán, thay vì chờ đến cuối kỳ mới tính toàn bộ.

Ưu điểm của hợp đồng tương lai

1. Giao dịch linh hoạt theo hai chiều

Hợp đồng tương lai cho phép nhà đầu tư mở vị thế mua hoặc vị thế bán tùy theo nhận định về xu hướng giá. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với việc chỉ mua và nắm giữ tài sản cơ sở.

Tuy nhiên, khả năng giao dịch hai chiều không đồng nghĩa với việc thị trường luôn tạo ra lợi nhuận ở cả hai chiều. Nếu giá đi ngược vị thế, nhà đầu tư vẫn có thể phát sinh thua lỗ.

2. Sử dụng vốn thông qua cơ chế ký quỹ

Nhà đầu tư không phải thanh toán toàn bộ giá trị danh nghĩa của hợp đồng khi mở vị thế mà cần đáp ứng yêu cầu ký quỹ theo quy định. Điều này tạo ra hiệu ứng đòn bẩy: một biến động tương đối nhỏ của giá tài sản cơ sở có thể tạo ra mức thay đổi đáng kể trên phần vốn ký quỹ.

Cần lưu ý rằng ký quỹ thấp không đồng nghĩa với rủi ro thấp. CME cũng lưu ý rằng mức ký quỹ có thể thay đổi theo điều kiện thị trường; khi biến động tăng, yêu cầu ký quỹ có thể được điều chỉnh để phản ánh rủi ro cao hơn.

Tại Việt Nam, mức ký quỹ của các hợp đồng hàng hóa được MXV công bố theo từng sản phẩm và có thể được điều chỉnh theo quy định. Dữ liệu hiện hành của MXV cho thấy mức ký quỹ giữa các mặt hàng như bạc, đồng, ngô, đậu tương hay lúa mì là khác nhau.

Xem thêm: Mức Ký Quỹ Hàng Hóa Phái Sinh Là Gì? Bảng Tra Cứu & Cách Tính MXV 2026

3. T+0, thực hiện mua – bán linh hoạt trong ngày

Hợp đồng tương lai cho phép nhà đầu tư chủ động mở và đóng vị thế trong cùng ngày giao dịch nếu đáp ứng điều kiện thị trường và quy định của hợp đồng.

Đặc điểm này tạo sự linh hoạt cho các chiến lược giao dịch ngắn hạn, nhưng đồng thời đòi hỏi nhà đầu tư kiểm soát vị thế, chi phí và rủi ro chặt chẽ hơn.

4. Có thể giao dịch khi giá tăng hoặc giảm

Nhờ cơ chế giao dịch hai chiều, nhà đầu tư có thể mở vị thế mua khi kỳ vọng giá tăng hoặc vị thế bán khi kỳ vọng giá giảm. Đây là lý do hợp đồng tương lai thường được sử dụng trong cả phòng hộ rủi ro và giao dịch theo biến động giá.

Các đặc điểm riêng của hợp đồng tương lai

Để có thể giao dịch thuận lợi, các nhà đầu tư cần phải nắm rõ một số đặc điểm cần lưu ý về hợp đồng tương lai, cụ thể như sau:

1. Tính chuẩn hóa

Một hợp đồng tương lai được Sở giao dịch quy định cụ thể về tài sản cơ sở, khối lượng, đơn vị yết giá, bước giá, tháng đáo hạn, phương thức thanh toán và các điều kiện liên quan. Nhờ tính chuẩn hóa, các bên có thể giao dịch hợp đồng trên cùng một hệ thống thay vì tự thỏa thuận từng điều khoản.

Đối với thị trường hàng hóa, mỗi sản phẩm có một bộ đặc tả riêng. Cụ thể, một “Hợp đồng tương lai Ngô” sẽ được niêm yết và giao dịch tại Sàn Giao dịch Hàng hóa CBOT. Sàn CBOT cũng là đơn vị quy định cụ thể các nội dung chi tiết trong hợp đồng như quy mô, loại tài sản cơ sở, giá trị hợp đồng, cách thức và thời gian giao nhận hàng giữa 2 bên tham gia khi đến khi đáo hạn hợp đồng.

2. Bù trừ và ký quỹ

Khi giao dịch hợp đồng tương lai, nhà đầu tư không bắt buộc phải thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng, mà chỉ cần nộp 1 khoản tiền ký quỹ là một phần nhỏ trong tổng giá trị hợp đồng là đã có thể tham gia giao dịch. Đây được xem là một khoản đặt cọc của bên mua và bên bán, nhằm đảm bảo các thanh toán bắt buộc. 

Nhà đầu tư khi tham gia vào thị trường cần phải đáp ứng các yêu cầu về ký quỹ, yêu cầu ký quỹ sẽ được quy định bởi Sở Giao dịch Hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ. Thanh toán và bù trừ sẽ được thực hiện theo giá hàng ngày, nhà đầu tư sẽ nhận được các thông báo lãi lỗ trực tiếp tại tài khoản ký quỹ.

3. Đòn bẩy tài chính cao

Đòn bẩy là đặc điểm quan trọng của hợp đồng tương lai vì nhà đầu tư kiểm soát một giá trị hợp đồng lớn hơn số tiền ký quỹ ban đầu. Tuy nhiên, đòn bẩy hoạt động theo cả hai chiều: khi giá đi đúng kỳ vọng, mức lãi trên vốn có thể tăng; ngược lại, khi thị trường đi ngược vị thế, khoản lỗ cũng có thể gia tăng nhanh.

Vì vậy, đòn bẩy không phải là lợi thế tuyệt đối, mà là cơ chế làm tăng mức độ nhạy cảm của tài khoản trước biến động giá.

4. Giao dịch T+0

Giao dịch T+0 trong hàng hóa phái sinh là giao dịch mà tại đó nhà đầu tư có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào bằng cách tạo lệnh ngược với vị thế đang nắm giữ, kể cả trong cùng ngày giao dịch. Từ đó nhà đầu tư có thể linh hoạt giao dịch lướt sóng mỗi ngày theo biến động của thị trường.

5. Tính cam kết nghĩa vụ trong hợp đồng tương lai

Vì là một hợp đồng chuẩn hóa theo quy định từ Sở giao dịch, 2 bên giữ vị thế mua – bán hợp đồng đều sẽ bị ràng buộc bởi những quyền và nghĩa vụ nhất định. Cụ thể, đến thời điểm đáo hạn hợp đồng, bên bán có nghĩa vụ giao một khối lượng tài sản cơ sở nhất định cho bên mua, và bên mua có nghĩa vụ phải thanh toán tiền theo đúng như giá thanh toán trên thị trường.

6. Tính thanh khoản cao

Hợp đồng tương lai được giao dịch tập trung và có sự tham gia của trung tâm thanh toán bù trừ, do đó tính thanh khoản trên thị trường thường cao hơn các dạng hợp đồng kỳ hạn. Tuy nhiên, thanh khoản thực tế vẫn phụ thuộc vào từng sản phẩm, từng kỳ hạn và điều kiện thị trường. Vì vậy, nhà đầu tư cần quan sát khối lượng giao dịch và khối lượng mở thay vì mặc định rằng mọi hợp đồng đều có thanh khoản giống nhau.

Cách thức giao dịch hợp đồng tương lai tại Việt Nam?

Có thể hình dung quy trình giao dịch hợp đồng tương lai qua các bước cơ bản:

Mở tài khoản → lựa chọn sản phẩm → nộp ký quỹ → mở vị thế → theo dõi lãi/lỗ hằng ngày → đóng vị thế hoặc xử lý hợp đồng khi đến hạn.

Sau khi mở vị thế, giá trị tài khoản sẽ thay đổi theo biến động của giá hợp đồng. Với cơ chế mark-to-market, lãi và lỗ được xác định theo giá thanh toán hằng ngày. Nếu tài khoản không đáp ứng yêu cầu duy trì ký quỹ, nhà đầu tư có thể phải bổ sung vốn hoặc giảm/đóng vị thế theo quy định.

Tại Việt Nam, các sản phẩm hàng hóa phái sinh được giao dịch qua hợp đồng tương lai được tổ chức tập trung tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV). MXV là đầu mối của thị trường hàng hóa phái sinh trong nước và kết nối với các sở giao dịch hàng hóa quốc tế, giúp nhà đầu tư Việt Nam tiếp cận nhiều nhóm sản phẩm và diễn biến giá của thị trường hàng hóa toàn cầu.

Do đó, trước khi giao dịch, nhà đầu tư nên hiểu rõ sản phẩm đang giao dịch, quy mô hợp đồng, bước giá, ký quỹ, thời gian giao dịch, ngày đáo hạn và phương thức thanh toán.

Xem thêm: Hợp đồng tương lai là gì? Chi tiết các khái niệm cho người mới

Nếu bạn đang tìm hiểu giao dịch hợp đồng tương lai và chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy để đội ngũ Saigon Futures hỗ trợ bạn lựa chọn sản phẩm và giải đáp các thông tin cần thiết.

Bấm ngay “BẠN CẦN TƯ VẤN” và để lại thông tin. Chuyên viên Saigon Futures sẽ liên hệ tư vấn 1:1 nhanh chóng, trực tiếp và phù hợp với nhu cầu của bạn.

Chiến lược đầu tư hợp đồng tương lai phái sinh hiệu quả 

1. Chiến dịch giao dịch đầu cơ theo xu thế giá

Hiểu một cách đơn giản chính là các nhà đầu tư sẽ quyết định đặt lệnh theo dự đoán xu hướng giá. Nếu nhà đầu tư dự đoán giá sẽ tăng trong tương lai, thì sẽ đặt lệnh mua, chờ đến thời điểm giá tăng đến mức mong muốn sẽ bán hợp đồng. Lợi nhuận chính là mức chênh lệch giá mua và bán.

Ngược lại nếu nhà đầu tư dự đoán thị trường sẽ giảm điểm, thì sẽ đặt lệnh bán, chờ đến khi giảm đến mức mong muốn thì sẽ kết thúc hợp đồng bằng cách mua vào hợp đồng tương lai. Vì giao dịch hợp đồng tương lai là giao dịch 2 chiều, nên có thể xem đây là chiến lược mang đến nhân 2 cơ hội cho nhà đầu tư. Dù thị trường giảm điểm hay tăng, chỉ cần dự đoán đúng xu hướng là nhà đầu tư đã có lợi nhuận.

Tuy nhiên, xu hướng thị trường không phải lúc nào cũng diễn ra như dự đoán. Vì vậy, bên cạnh phân tích xu hướng, nhà đầu tư cần xác định trước mức chấp nhận rủi ro, quy mô vị thế và điểm đóng vị thế.

2. Chiến lược giao dịch ngay trong ngày

Một dạng chiến lược thích hợp cho các nhà đầu cơ đó là giao dịch trong ngày hay còn gọi là day-trading. Hiểu một cách đơn giản chính là nhà đầu tư sẽ đóng hết tất cả các lệnh vào cuối ngày giao dịch, nhằm không chịu tác động của các biến động giá qua đêm. Đây là một chiến lược giao dịch thích hợp với các tài sản có mức biến động lớn đủ để các nhà đầu tư chốt lãi trong 1 ngày giao dịch.

Chiến lược này đòi hỏi nhà đầu tư theo dõi sát biến động giá, thanh khoản, tin tức và chi phí giao dịch. Đặc biệt với hàng hóa, các yếu tố như báo cáo cung – cầu, thời tiết, tồn kho hoặc sự kiện địa chính trị có thể tạo ra biến động nhanh.

Vì vậy, giao dịch trong ngày không đơn thuần là thực hiện nhiều lệnh, mà cần có kế hoạch quản trị rủi ro và kiểm soát vị thế.

Kết luận

Hợp đồng tương lai là công cụ phái sinh được chuẩn hóa và giao dịch trên Sở giao dịch, cho phép các bên mua hoặc bán một tài sản cơ sở theo những điều kiện được xác định trước. Với thị trường hàng hóa, tài sản cơ sở có thể là nông sản, kim loại, năng lượng và nhiều nhóm hàng hóa khác.

Những đặc điểm như giao dịch hai chiều, T+0, ký quỹ, thanh toán hằng ngày và tính chuẩn hóa tạo nên sự linh hoạt của hợp đồng tương lai, nhưng đồng thời cũng khiến tài khoản nhạy cảm hơn với biến động giá.

Đặc biệt, nhà đầu tư không nên đánh giá hợp đồng tương lai chỉ dựa trên khả năng sử dụng đòn bẩy hay cơ hội giao dịch ngắn hạn. Hiệu quả giao dịch phụ thuộc vào việc hiểu sản phẩm, phân tích thị trường, kiểm soát vị thế và quản trị rủi ro.

Tìm hiểu các loại hợp đồng khác:

• Hợp đồng kỳ hạn là gì?
• Hợp đồng quyền chọn là gì?
• Hợp đồng hoán đổi là gì?
• So sánh giữa hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn?

Bạn đang tìm hiểu giao dịch hàng hóa phái sinh và chưa biết bắt đầu từ đâu?

Hãy bấm “BẠN CẦN TƯ VẤN” để gặp chuyên gia Saigon Futures 1:1 miễn phí, được giải đáp về sản phẩm, cơ chế giao dịch, nền tảng SFI Trade và những yếu tố cần lưu ý trước khi tham gia thị trường.

Câu hỏi thường gặp 

Hợp đồng tương lai có thời hạn bao lâu?

Mỗi hợp đồng tương lai đều có ngày đáo hạn cụ thể theo quy cách của từng sản phẩm. Nhà đầu tư cần theo dõi thời hạn hợp đồng để chủ động đóng vị thế hoặc thực hiện thanh toán theo quy định trước và tại thời điểm đáo hạn.

Nhà đầu tư có thể đóng hợp đồng tương lai trước ngày đáo hạn không?

Có. Nhà đầu tư có thể đóng vị thế trước ngày đáo hạn bằng cách thực hiện giao dịch ngược chiều với vị thế đang nắm giữ. Việc này giúp chủ động quản lý vị thế thay vì phải chờ đến thời điểm thanh toán cuối cùng.