15 thuật ngữ đầu tư hàng hóa phái sinh NĐT cần biết

09/08/2020

Nếu mới tìm hiểu đầu tư hàng hóa phái sinh, bạn sẽ thường xuyên gặp những thuật ngữ như hợp đồng tương lai, ký quỹ, Long/Short, vị thế, giá khớp lệnh, giá thanh toán cuối cùng, ngày thông báo đầu tiên… Việc hiểu đúng các khái niệm này giúp nhà đầu tư đọc được thông tin trên hệ thống giao dịch, theo dõi vị thế và chủ động hơn khi tham gia thị trường.

Dưới đây là 15 thuật ngữ đầu tư hàng hóa phái sinh cơ bản mà nhà đầu tư, đặc biệt là người mới, nên nắm rõ trước khi giao dịch.

1. Hàng hóa phái sinh

Hàng hóa phái sinh là các sản phẩm tài chính có giá trị biến động dựa trên giá của một loại hàng hóa cơ sở như nông sản, kim loại, năng lượng hoặc nguyên liệu công nghiệp.

Thay vì trực tiếp mua và sở hữu hàng hóa vật chất, nhà đầu tư giao dịch thông qua hợp đồng phái sinh hàng hóa, trong đó các điều kiện như loại hàng hóa, khối lượng, giá và thời hạn của hợp đồng được xác định theo quy định của thị trường.

Đầu tư hàng hóa phái sinh thường hướng đến việc tận dụng biến động giá để tìm kiếm lợi nhuận hoặc quản trị rủi ro giá. Trên thị trường hàng hóa, các loại hợp đồng phái sinh phổ biến gồm:

Hợp đồng kỳ hạn.
Hợp đồng tương lai.
Hợp đồng quyền chọn.
Hợp đồng hoán đổi.

Tại thị trường Việt Nam, nhà đầu tư chủ yếu tiếp cận các sản phẩm hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn/hợp đồng tương lai hàng hóa được niêm yết và giao dịch theo quy định của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

2. Hợp đồng tương lai hàng hóa

Hợp đồng tương lai hàng hóa là một thỏa thuận mua hoặc bán một loại hàng hóa theo các điều kiện được tiêu chuẩn hóa, với thời điểm thực hiện hoặc thanh toán được xác định trong tương lai.

Mỗi hợp đồng tương lai thường quy định cụ thể các thông tin như:

Hàng hóa cơ sở.
Mã hợp đồng.
Khối lượng hoặc độ lớn hợp đồng.
Đơn vị yết giá.
Tháng đáo hạn.
Bước giá.
Mức ký quỹ.
Giới hạn vị thế.
Phương thức thanh toán.

Khác với giao dịch mua bán hàng hóa thông thường, nhà đầu tư không cần trực tiếp mua hàng hóa vật chất để tham gia giao dịch hợp đồng tương lai. Nhà đầu tư có thể mở vị thế mua hoặc bán và đóng vị thế trước thời điểm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của từng hợp đồng.

3. Ký quỹ hợp đồng tương lai

Ký quỹ hợp đồng tương lai là khoản tiền hoặc tài sản mà nhà đầu tư phải duy trì trong tài khoản để đảm bảo khả năng thực hiện các nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch.

Cơ chế ký quỹ cho phép nhà đầu tư tham gia một hợp đồng có giá trị lớn hơn số tiền thực tế phải nộp vào tài khoản. Vì vậy, ký quỹ không phải là khoản tiền đặt cọc để mua toàn bộ hàng hóa, mà là cơ chế đảm bảo nghĩa vụ trong giao dịch phái sinh.

Nhà đầu tư cần phân biệt giữa mức ký quỹ ban đầu và mức ký quỹ duy trì theo quy định áp dụng cho từng thời điểm, bởi khi giá thị trường biến động bất lợi, tài khoản có thể phát sinh yêu cầu bổ sung ký quỹ.

Đây cũng là lý do giao dịch hàng hóa phái sinh có thể tạo ra mức lãi hoặc lỗ tương đối lớn so với số tiền ký quỹ ban đầu.

4. Long/Short trong đầu tư hàng hóa phái sinh

Long và Short là hai thuật ngữ được sử dụng rất phổ biến khi đầu tư hàng hóa phái sinh, dùng để mô tả hai hướng vị thế của nhà đầu tư.

Long: vị thế mua, thường được mở khi nhà đầu tư kỳ vọng giá hàng hóa sẽ tăng.
Short: vị thế bán, thường được mở khi nhà đầu tư kỳ vọng giá hàng hóa sẽ giảm.

Ví dụ, nếu nhà đầu tư dự đoán giá bạc sẽ tăng, nhà đầu tư có thể mở vị thế Long bạc. Ngược lại, nếu kỳ vọng giá bạc giảm, nhà đầu tư có thể mở vị thế Short bạc.

Do đó, giao dịch hàng hóa phái sinh cho phép nhà đầu tư tiếp cận cả hai chiều tăng và giảm của thị trường, nhưng cả vị thế Long và Short đều có rủi ro nếu diễn biến giá đi ngược kỳ vọng.

5. Sàn giao dịch hàng hóa

Sàn giao dịch hàng hóa là nơi mà các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức giao dịch các hợp đồng tương lai hàng hóa. Hiện nay trên thế giới có 4 sàn giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung nhiều nhà đầu tư và tập đoàn lớn trên thế giới: CBOT, NYMEX, ICE và TOCOM.

Xem thêm: Phân biệt Sở Giao Dịch Hàng Hóa với Sàn Giao Dịch Hàng Hóa

6. Sở giao dịch hàng hóa

Sở giao dịch hàng hóa là tổ chức thiết lập và vận hành thị trường giao dịch hàng hóa theo các quy tắc, tiêu chuẩn và cơ chế được quy định.

Sở giao dịch không đơn thuần là một ứng dụng đặt lệnh. Sở còn liên quan đến việc niêm yết sản phẩm, tổ chức giao dịch, giám sát hoạt động giao dịch và vận hành các cơ chế thanh toán, bù trừ theo quy định.

Tại Việt Nam, Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) là đơn vị tổ chức thị trường giao dịch hàng hóa. Nhà đầu tư thường tiếp cận thị trường thông qua các thành viên được MXV công nhận.

Có thể hiểu đơn giản:

Sở giao dịch hàng hóa → tổ chức và vận hành thị trường
Hệ thống giao dịch → nơi tiếp nhận và xử lý lệnh
Thành viên → cung cấp dịch vụ giao dịch cho khách hàng
Nhà đầu tư → thực hiện mua/bán hợp đồng

7. Giá khớp lệnh

Giá khớp lệnh là mức giá tại đó lệnh mua và lệnh bán đáp ứng điều kiện giao dịch và được hệ thống xác nhận giao dịch thành công.

Nói đơn giản, khi nhà đầu tư đặt lệnh mua hoặc bán, lệnh chỉ được thực hiện khi có lệnh đối ứng phù hợp theo cơ chế khớp lệnh của thị trường. Mức giá tại thời điểm giao dịch được khớp chính là giá khớp lệnh.

Giá khớp lệnh là cơ sở để xác định giá trị giao dịch và theo dõi lãi/lỗ của vị thế sau khi lệnh được thực hiện.

8. Giá thanh toán cuối cùng

Giá thanh toán cuối cùng là mức giá được xác định theo phương pháp và quy định của từng hợp đồng tại thời điểm kết thúc vòng đời hợp đồng, được sử dụng để xác định nghĩa vụ thanh toán khi hợp đồng được tất toán hoặc thực hiện.

Nhà đầu tư cần phân biệt giá khớp lệnh, giá thanh toán cuối ngày và giá thanh toán cuối cùng:

Giá khớp lệnh: mức giá giao dịch được thực hiện trên hệ thống.
Giá thanh toán cuối ngày: mức giá được sử dụng để tính toán lãi/lỗ của các vị thế theo ngày.
Giá thanh toán cuối cùng: mức giá được xác định khi hợp đồng đi đến thời điểm cuối cùng theo quy định.

Việc phân biệt ba khái niệm này giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn cách lãi/lỗ của vị thế được xác định trong quá trình giao dịch.

9. Vị thế (Vị thế mở)

Vị thế là trạng thái giao dịch của nhà đầu tư đối với một hợp đồng tương lai, thể hiện hướng giao dịch (Long hoặc Short) và khối lượng hợp đồng đang còn hiệu lực mà một nhà đầu tư đang nắm giữ tại một thời điểm cụ thể, chưa được tất toán hoặc đóng lại.

Khi nhà đầu tư mua hoặc bán một hợp đồng tương lai và giao dịch đó chưa được đóng, nhà đầu tư đang nắm giữ một vị thế mở. Vị thế có thể là vị thế Long (mua) hoặc vị thế Short (bán), tùy thuộc vào hướng giao dịch.

Ví dụ:

Mua 1 hợp đồng → mở vị thế Long.
Bán 1 hợp đồng → mở vị thế Short.
Thực hiện giao dịch đối ứng để đóng vị thế → vị thế được tất toán theo quy định.

Nhà đầu tư cần theo dõi số lượng vị thế mở, giá vào lệnh, giá thị trường và mức ký quỹ để kiểm soát trạng thái tài khoản.

10. Giới hạn vị thế

Giới hạn vị thế là số lượng hợp đồng tối đa mà một tài khoản hoặc chủ thể được phép nắm giữ tại một thời điểm đối với một sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm theo quy định.

Giới hạn vị thế được đặt ra nhằm kiểm soát quy mô vị thế trên thị trường và hạn chế việc một tài khoản nắm giữ khối lượng hợp đồng quá lớn.

Mỗi sản phẩm có thể có giới hạn vị thế khác nhau. Vì vậy, nhà đầu tư cần kiểm tra giới hạn vị thế của từng hợp đồng trước khi giao dịch với khối lượng lớn.

11. Bù trừ vị thế

Bù trừ vị thế có thể hiểu đơn giản là việc thực hiện một giao dịch đối ứng để giảm hoặc đóng một vị thế đang mở.

Ví dụ, nhà đầu tư đang giữ vị thế Long 2 hợp đồng. Khi thực hiện giao dịch Short 2 hợp đồng cùng loại và phù hợp với quy định, vị thế Long có thể được đóng thông qua giao dịch đối ứng.

Nhờ cơ chế này, nhà đầu tư không nhất thiết phải chờ đến thời điểm cuối cùng của hợp đồng mới kết thúc vị thế. Việc đóng vị thế trước hạn là hoạt động phổ biến trong giao dịch hợp đồng tương lai.

12. Ngày niêm yết

Ngày niêm yết là ngày một hợp đồng hàng hóa được chính thức đưa vào giao dịch sau khi đáp ứng các điều kiện và đặc tả hợp đồng theo quy định của Sở giao dịch.

Từ ngày niêm yết, nhà đầu tư có thể theo dõi giá và thực hiện giao dịch đối với hợp đồng đó trong thời gian giao dịch được quy định.

Mỗi hợp đồng có lịch niêm yết và các tháng đáo hạn khác nhau. Vì vậy, khi đầu tư hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư cần kiểm tra đúng mã hợp đồng và tháng đáo hạn trước khi đặt lệnh.

13. Ngày thông báo đầu tiên (First Notice Day)

Ngày thông báo đầu tiên – First Notice Day (FND) là mốc thời gian quan trọng đối với các hợp đồng có phương thức giao nhận hàng hóa vật chất. Đây là thời điểm quá trình thông báo giao nhận có thể bắt đầu theo quy định của hợp đồng.

Nhà đầu tư không có nhu cầu hoặc không đủ điều kiện thực hiện giao nhận hàng hóa cần đặc biệt lưu ý mốc thời gian này và các quy định về việc đóng vị thế trước hạn.

Tại thị trường Việt Nam, hiện các nhà đầu tư vẫn chưa có đủ điều kiện kho bãi để giao nhận hàng thực và hiện trên Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam chỉ cho phép các nhà đầu tư giao dịch trên hợp đồng tương lai hàng hóa.

Do vậy, theo quy định của MXV, tất cả các hợp đồng tương lai phải đóng trước 02 ngày làm việc so với ngày thông báo đầu tiên. Nếu không MXV sẽ chủ động đóng vị thế cho các nhà đầu tư vẫn còn giữ vị thế tới ngày thông báo đầu tiên.

14. Bước giá

Bước giá là mức thay đổi giá nhỏ nhất được phép giữa hai mức giá liên tiếp của một hợp đồng.

Ví dụ, nếu một hợp đồng có bước giá là 0,01 USD thì giá có thể thay đổi từ 10,00 USD lên 10,01 USD hoặc từ 10,01 USD xuống 10,00 USD, tùy theo quy tắc của sản phẩm.

Bước giá giúp nhà đầu tư xác định mức biến động giá nhỏ nhất và tính toán giá trị lãi/lỗ tương ứng với mỗi bước dịch chuyển của thị trường.

Do mỗi sản phẩm có độ lớn hợp đồng và bước giá khác nhau, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào mức biến động của giá mà cần xem cả đặc tả hợp đồng để đánh giá tác động thực tế đến tài khoản.

Xem chi tiết: Đặc tả hợp đồng hàng hóa phái sinh cập nhất mới nhất theo MXV từ Saigon Futures

15. Thành viên kinh doanh của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam

Thành viên kinh doanh là thành viên pháp nhân đáp ứng đủ yêu cầu của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam. Được Sở ủy quyền thực hiện các hoạt động môi giới giúp nhà đầu tư tham gia giao dịch hàng hóa.

Hiện nay, Sở có 32 thành viên kinh doanh chính thức. Saigon Futures là một trong những thành viên kinh doanh chính thức đầu tiên của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam. Được Sở ủy thác hỗ trợ các nhà đầu tư giao dịch 3 nhóm hàng hóa chính (Nông sản, Kim loại, Nguyên liệu công nghiệp) với hơn 50 hợp đồng tương lai hàng hóa.

Bên trên là một số thuật ngữ đầu tư hàng hóa cơ bản dành cho những người mới bắt đầu. Việc tìm hiểu những thuật ngữ đầu tư hàng cơ bản là một yếu tố vô cùng quan trọng đối với nhiều nhà đầu tư mới bỡ ngỡ bước vào thị trường. Việc này sẽ giúp các nhà đầu tư có những kiến thức cơ bản nhất định và dễ dàng tiếp cận thêm nhiều kiến thức chuyên sâu khác trong thị trường mới nhưng đầy tiềm năng này.

Xem thêm các nội dung khác về hàng hóa phái sinh:

Bạn là F0 và chưa biết bắt đầu từ đâu?

Nếu bạn đang tìm hiểu thị trường hàng hóa phái sinh, muốn biết cách giao dịch qua MXV, lựa chọn sản phẩm phù hợp hoặc cần được hướng dẫn mở tài khoản, đội ngũ SFI có thể hỗ trợ bạn từ những bước đầu tiên.

Hãy bấm ngay nút “BẠN CẦN TƯ VẤN?” ở bên cạnh và để lại thông tin, chuyên viên SFI sẽ liên hệ tư vấn và hướng dẫn bạn các bước cần thiết để bắt đầu giao dịch hàng hóa phái sinh.