Kiến thức đầu tư

Tại sao thị trường hàng hóa phái sinh dễ biến động hơn các thị trường giao dịch khác

10/02/2020

Thị trường hàng hóa phái sinh thường có những giai đoạn biến động giá mạnh do giá hàng hóa chịu tác động đồng thời từ cung – cầu, thời tiết, mùa vụ, tồn kho, kinh tế vĩ mô, địa chính trị và nhiều yếu tố đặc thù của từng ngành hàng. Đặc biệt, khi các yếu tố này thay đổi đột ngột, giá hợp đồng tương lai có thể phản ứng nhanh, tạo ra cả rủi ro và cơ hội đầu tư cho nhà giao dịch.

Vậy tại sao thị trường hàng hóa phái sinh dễ biến động? Mức độ biến động của thị trường này khác gì so với cổ phiếu, trái phiếu hay ngoại hối? Hãy cùng tìm hiểu từng yếu tố để có góc nhìn đầy đủ hơn trước khi giao dịch hàng hóa phái sinh.

Nếu bạn đang tìm hiểu hàng hóa phái sinh, cơ hội đầu tư, tiềm năng thị trường, Saigon Futures có thể hỗ trợ tư vấn 1:1, giải đáp tất cả thắc mắc và hướng dẫn mở tài khoản miễn phí nhanh chóng. Bấm ngay nút “BẠN CẦN TƯ VẤN” và để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ bạn ngay! 

Biến động thị trường là gì?

Biến động thị trường (volatility) là mức độ và tốc độ thay đổi của giá một tài sản trong một khoảng thời gian nhất định. Giá biến động càng lớn và càng nhanh thì mức độ biến động của tài sản càng cao.

Đối với nhà đầu tư ngắn hạn, biến động tạo ra nhiều cơ hội để tìm kiếm lợi nhuận từ các nhịp tăng hoặc giảm của giá. Ngược lại, biến động lớn cũng đồng nghĩa với việc giá có thể đi ngược kỳ vọng trong thời gian ngắn, khiến mức rủi ro gia tăng.

Vì vậy, biến động không đồng nghĩa với lợi nhuận. Một thị trường có biên độ dao động lớn có thể tạo ra nhiều cơ hội giao dịch hơn, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi nhà đầu tư phải kiểm soát khối lượng, mức ký quỹ và rủi ro chặt chẽ.

Biến động thị trường cổ phiếu

Thị trường cổ phiếu giao dịch cổ phần của các doanh nghiệp, vì vậy giá cổ phiếu chịu ảnh hưởng trực tiếp từ kết quả kinh doanh, triển vọng tăng trưởng, tình hình tài chính và kỳ vọng của nhà đầu tư. Bên cạnh đó, lãi suất, lạm phát, dòng tiền và tâm lý thị trường cũng có thể khiến giá cổ phiếu biến động mạnh trong từng giai đoạn.

Các chỉ số như S&P 500, Dow Jones hay VN-Index thường được sử dụng để theo dõi diễn biến chung của thị trường cổ phiếu. Tuy nhiên, mức độ biến động giữa các nhóm cổ phiếu không giống nhau. Theo dữ liệu CME, trong năm 2024, độ biến động thực tế của hợp đồng tương lai E-mini S&P 500 là 12,1%, Nasdaq-100 là 17,2% và Russell 2000 là 20,4%. Điều này cho thấy ngay trong thị trường cổ phiếu, những nhóm tài sản khác nhau cũng có mức độ biến động khác nhau.

Nhìn chung, biến động của thị trường cổ phiếu chủ yếu đến từ sự thay đổi trong kỳ vọng về giá trị doanh nghiệp và điều kiện kinh tế – tài chính. Đây là điểm khác biệt khi so sánh với hàng hóa phái sinh, nơi giá còn chịu tác động trực tiếp từ cung – cầu của thị trường hàng hóa vật chất.

Biến động thị trường trái phiếu

Trái phiếu là công cụ nợ, trong đó giá trái phiếu có mối quan hệ với lãi suất và lợi suất trên thị trường. Khi kỳ vọng về lãi suất thay đổi, giá trái phiếu cũng có thể biến động theo.

Mức độ biến động của trái phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kỳ hạn, chất lượng tín dụng, lãi suất và điều kiện thị trường. Nhìn chung, trái phiếu dài hạn thường nhạy cảm hơn với thay đổi của lãi suất so với trái phiếu ngắn hạn.

Do đó, khi so sánh các thị trường, không thể chỉ dựa vào tên tài sản để kết luận thị trường nào luôn biến động mạnh hơn. Mức độ biến động còn phụ thuộc vào sản phẩm cụ thể và điều kiện thị trường tại từng thời điểm. Theo thống kê lịch sử, mức độ dao động hàng quý đối với thị trường trái phiếu 30 năm của Mỹ khoảng từ 6.22% đến 17.5% trong hơn 2 thập kỷ qua.

Biến động trên thị trường ngoại hối

Thị trường ngoại hối (Forex) là nơi các đồng tiền được giao dịch với nhau. Giá trị của một đồng tiền chịu ảnh hưởng bởi lãi suất, chính sách tiền tệ, tăng trưởng kinh tế, dòng vốn và các sự kiện kinh tế – chính trị.

Đồng đô la là loại tiền tệ dự trữ của thế giới vì Mỹ là nước có nền kinh tế phát triển và ổn định nhất trên Thế giới. Mức biến động của thị trường ngoại hối có xu hướng thấp hơn so với hầu hết các loại tài sản khác vì các chính phủ kiểm soát việc in tiền cũng như phát hành tiền đồng thời kiểm soát dòng tiền vào các thị trường.

Mức biến động của thị trường ngoại hối phụ thuộc vào sự ổn định của Chính phủ mỗi nước. Do đó, đồng đô la giao dịch với mức biến động thấp hơn so với đồng Ruble Nga, đồng real của Brazil hoặc các loại tiền tệ khác ít thanh khoản hơn.

Theo thống kê lịch sử, mức biến động hàng quý của chỉ số đồng đô la từ năm 1988 dao động trong khoảng từ 4.37% đến 15%.

Biến động trên thị trường hàng hóa phái sinh

Thị trường hàng hóa phái sinh có một đặc điểm khác biệt: tài sản cơ sở của hợp đồng là hàng hóa vật chất như dầu thô, khí tự nhiên, vàng, bạc, đồng, ngô, đậu tương hay lúa mì. Vì vậy, giá hợp đồng không chỉ phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư mà còn phản ánh những thay đổi thực tế về nguồn cung, nhu cầu, tồn kho, sản lượng và khả năng vận chuyển hàng hóa.

Đây là lý do thị trường hàng hóa có thể xuất hiện những mức biến động rất lớn. Dầu thô có thể phản ứng nhanh với thay đổi nguồn cung hoặc căng thẳng địa chính trị; khí tự nhiên nhạy cảm với thời tiết, nhu cầu sưởi ấm và tồn kho; trong khi nông sản chịu ảnh hưởng rõ rệt từ thời tiết, mùa vụ và sản lượng. Những yếu tố này còn có thể đồng thời chịu tác động từ USD, lãi suất, nhu cầu toàn cầu và dòng vốn đầu tư.

Số liệu của CME cho thấy sự khác biệt này khá rõ. Trong năm 2024, realized volatility của hợp đồng tương lai WTI Crude Oil là 28,81%, cao hơn đáng kể mức 12,1% của S&P 500 futures. Đặc biệt, Natural Gas đạt 77,13%, trong khi Silver đạt 31,15%, Corn 20,17% và Gold 15,07%.

Mức biến động của hàng hóa còn có thể tăng rất mạnh khi thị trường xuất hiện cú sốc lớn. Chẳng hạn, realized volatility của WTI từng đạt 48,25% trong năm 2022, còn Natural Gas lên tới 98,50%. Đến năm 2024, WTI giảm về 28,81% nhưng Natural Gas vẫn ở mức 77,13%. CME cho biết những biến động lớn trong thị trường năng lượng giai đoạn này gắn với sự thay đổi của cung – cầu năng lượng cùng các xung đột và căng thẳng địa chính trị.

Nếu đặt cạnh ba thị trường trên, có thể thấy hàng hóa phái sinh có phạm vi yếu tố tác động rộng hơn. Giá vừa chịu ảnh hưởng của các yếu tố tài chính như USD, lãi suất và dòng tiền, vừa chịu tác động trực tiếp từ thị trường vật chất như thời tiết, mùa vụ, sản lượng, tồn kho, nhu cầu tiêu thụ và địa chính trị.

Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi hợp đồng hàng hóa phái sinh luôn biến động mạnh nhất. Chính xác hơn, dữ liệu cho thấy hàng hóa có khả năng xuất hiện những mức biến động cực lớn, đặc biệt khi nhiều yếu tố cùng tác động lên cung – cầu. Đây là đặc điểm quan trọng giúp lý giải tại sao thị trường hàng hóa phái sinh thường tạo ra những cơ hội giao dịch đáng chú ý, nhưng đồng thời cũng đi kèm mức độ rủi ro cao hơn trong những giai đoạn biến động mạnh.

📌 Xem thêm: Hàng hóa phái sinh là gì? Cách hoạt động, lợi ích và rủi ro cho người mới

5 lý do thị trường hàng hóa phái sinh dễ biến động hơn so với các thị trường khác

1. Thanh khoản và dòng tiền trên thị trường

Thanh khoản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mua bán một hợp đồng mà không gây ra biến động giá quá lớn. Các sản phẩm hàng hóa phổ biến như dầu thô, vàng, bạc hay một số nông sản có lượng giao dịch lớn và thu hút nhiều nhóm nhà đầu tư khác nhau.

Khi có lượng lớn lệnh mua hoặc bán xuất hiện trong thời gian ngắn, giá có thể phản ứng nhanh với thông tin mới. Đặc biệt, trong những thời điểm thị trường xuất hiện biến động mạnh, sự thay đổi của thanh khoản và dòng tiền có thể khiến biên độ dao động giá tăng lên.

2. Thời tiết và vụ mùa

Thời tiết là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với hàng hóa nông sản.

Hạn hán, mưa lớn, sương giá hoặc các hiện tượng thời tiết bất lợi có thể ảnh hưởng đến diện tích gieo trồng, năng suất và sản lượng thu hoạch. Khi thị trường dự báo nguồn cung giảm, giá có thể phản ứng trước cả khi số liệu sản lượng chính thức được công bố.

Bên cạnh thời tiết, tính mùa vụ cũng khiến cung – cầu của một số hàng hóa thay đổi theo từng giai đoạn trong năm. Đây là lý do nhà đầu tư hàng hóa thường phải theo dõi lịch mùa vụ, báo cáo sản lượng và các thông tin thời tiết quan trọng.

CME Group cũng xác định thời tiết có ảnh hưởng đặc biệt đến nguồn cung của các sản phẩm nông nghiệp, trong khi tác động này ít trực tiếp hơn đối với những hàng hóa như vàng hoặc dầu thô.

3. Cung và cầu thay đổi liên tục

Cung – cầu là nền tảng hình thành giá hàng hóa.

Khi nguồn cung giảm trong khi nhu cầu không thay đổi hoặc tăng lên, thị trường có thể xuất hiện áp lực tăng giá. Ngược lại, nguồn cung dư thừa hoặc nhu cầu suy yếu có thể tạo áp lực giảm giá. Điểm đáng chú ý là cung và cầu của hàng hóa có thể thay đổi bởi nhiều nguyên nhân cùng lúc:

  • Sản lượng khai thác hoặc sản xuất.
  • Tồn kho.
  • Nhu cầu tiêu thụ.
  • Hoạt động công nghiệp.
  • Chi phí vận chuyển.
  • Chính sách thương mại.
  • Thời tiết và mùa vụ.

Vì vậy, khi giao dịch hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư không chỉ quan sát biểu đồ giá mà còn cần hiểu những yếu tố cơ bản đang tác động đến hàng hóa cơ sở.

4. Địa chính trị và các sự kiện toàn cầu

Hàng hóa được sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ trên phạm vi toàn cầu. Vì vậy, các sự kiện địa chính trị có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung, nhu cầu hoặc chuỗi vận chuyển.

Ví dụ, khi Iraq xâm chiếm Kuwait vào năm 1990, giá hợp đồng tương lai của dầu thô đã tăng gấp đôi trong những tuần tiếp theo. Khi tổng thống Hoa Kỳ giải phóng dầu từ kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR), giá cả đã tăng lên một nửa giá trị.

Ngoài ra, chiến tranh và bạo lực ở một khu vực trên Thế giới có thể đóng cửa các tuyến đường vận chuyển hàng hóa, như xung đột tại Biển Đỏ khiến nhiều hãng tàu phải tránh tuyến Suez và đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, làm thời gian và chi phí vận chuyển tăng lên. Tác động này thể hiện rõ với cà phê Robusta từ Việt Nam và Indonesia khi hành trình đến châu Âu kéo dài hơn, gây áp lực lên chi phí logistics và kế hoạch cung ứng. Thuế quan, trợ cấp chính phủ hoặc một số công cụ chính trị khác có thể làm thay đổi động lực giá đối với một mặt hàng làm tăng thêm sự biến động.

5. Cơ chế giao dịch và đòn bẩy từ ký quỹ

Một đặc điểm quan trọng của giao dịch hàng hóa phái sinh là nhà đầu tư giao dịch hợp đồng tương lai thông qua cơ chế ký quỹ thay vì phải thanh toán toàn bộ giá trị danh nghĩa của hợp đồng.

Điều này giúp nhà đầu tư sử dụng một lượng vốn ban đầu nhỏ hơn giá trị danh nghĩa của hợp đồng để mở vị thế. Tuy nhiên, ký quỹ không đồng nghĩa với việc rủi ro bị giới hạn ở số tiền ký quỹ. Khi giá biến động bất lợi, khoản lỗ có thể tăng nhanh và nhà đầu tư có thể phải bổ sung thêm tiền để duy trì vị thế.

CME Group cũng lưu ý rằng margin của hợp đồng tương lai không phải là khoản trả trước để sở hữu hàng hóa; yêu cầu ký quỹ có thể thay đổi theo điều kiện thị trường và mức độ biến động.

Tại Việt Nam, mức ký quỹ giao dịch hàng hóa được MXV ban hành và điều chỉnh theo từng sản phẩm, từng thời điểm. Danh mục quy định của MXV hiện có nhiều quyết định về mức ký quỹ được ban hành trong năm 2026, cho thấy nhà đầu tư cần kiểm tra mức ký quỹ hiện hành thay vì sử dụng một tỷ lệ cố định cho mọi hợp đồng.

📌 Xem chi tiết: Bảng mức ký quỹ cập nhất mới nhất theo MXV từ Saigon Futures  

📌 Đối chiếu thông tin từ MXV: Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam

Biến động thị trường hàng hóa mang lại cơ hội đầu tư như thế nào?

Biến động giá là một trong những yếu tố khiến thị trường hàng hóa phái sinh thu hút nhà đầu tư ngắn hạn. Khi giá tăng hoặc giảm nhanh, nhà đầu tư có thể tìm kiếm cơ hội từ cả hai chiều thông qua vị thế Long và Short.

Tuy nhiên, cơ hội đầu tư luôn đi kèm rủi ro. Biến động càng lớn thì khả năng xuất hiện những nhịp giá nhanh và mạnh càng cao. Nếu sử dụng tỷ lệ ký quỹ lớn hoặc không kiểm soát vị thế, một biến động bất lợi có thể khiến tài khoản giảm nhanh.

Vì vậy, thay vì xem biến động cao đơn thuần là lợi thế, nhà đầu tư nên xem đây là đặc điểm cần được quản trị. Việc xác định khối lượng giao dịch, điểm vào/ra, mức chịu rủi ro và theo dõi các yếu tố cơ bản của từng mặt hàng là những bước quan trọng trước khi mở vị thế.

Nhà đầu tư cần làm gì trước biến động của thị trường hàng hóa phái sinh?

Để chủ động hơn khi giao dịch hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư nên:

  • Theo dõi cung – cầu và các yếu tố cơ bản của hàng hóa.
  • Cập nhật lịch công bố dữ liệu kinh tế, báo cáo ngành và thông tin mùa vụ.
  • Theo dõi thời tiết đối với nhóm hàng hóa nông sản.
  • Quan sát các sự kiện kinh tế và địa chính trị có thể ảnh hưởng đến nguồn cung.
  • Hiểu rõ mức ký quỹ và đặc điểm của từng hợp đồng.
  • Quản lý khối lượng vị thế phù hợp với khả năng chịu rủi ro.
  • Không xem biến động giá là sự đảm bảo cho lợi nhuận.
  • Ưu tiên sử dụng dữ liệu và phân tích từ các nguồn đáng tin cậy trước khi đưa ra quyết định giao dịch.

Kết luận

Hàng hóa phái sinh là thị trường đầu tư có mức độ biến động lớn. Hiểu và nắm được mức độ biến động của các loại tài sản khác nhau sẽ giúp cho các nhà đầu tư lựa chọn thị trường hàng hóa phái sinh đầu tư phù hợp.

  • Bấm nút “BẠN CẦN TƯ VẤN” để trao đổi trực tiếp với chuyên gia môi giới Saigon Futures.
  • Đăng ký “MỞ TÀI KHOẢN” để tham gia đầu tư hàng hóa phái sinh và nhận ưu đãi cho khách hàng mới chỉ có tại Saigon Futures.

Câu hỏi thường gặp 

Những yếu tố nào có thể khiến giá hàng hóa thay đổi đột ngột?

Ngoài cung – cầu, các yếu tố như thay đổi chính sách thương mại, gián đoạn chuỗi cung ứng, thiên tai hoặc sự cố tại các tuyến vận tải quốc tế đều có thể làm thay đổi nhanh kỳ vọng của thị trường.

Vì sao cùng một sự kiện nhưng các loại hàng hóa lại biến động khác nhau?

Mỗi hàng hóa có đặc điểm về nguồn cung, nhu cầu, mùa vụ, tồn kho và chuỗi cung ứng riêng. Vì vậy, cùng một sự kiện kinh tế hoặc địa chính trị có thể tạo ra mức độ ảnh hưởng khác nhau đối với từng mặt hàng.