Dầu thô nhường vai diễn cho lúa mì trên đất nga

Trong suốt chiều dài lịch sử Liên bang Nga, nguồn tài nguyên dầu thô có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đóng góp vào sự tăng trưởng của nền kinh tế, thông qua việc xuất khẩu dầu thô khai thác cũng như các sản phẩm lọc hóa dầu và khí đốt. Một sự sụt giảm về xuất khẩu nguồn tài nguyên này sẽ tác động rất lớn tới nền kinh tế Nga và đại dịch Covid-19 đã hiện thực hóa điều đó. Dưới tác động của đại dịch, Nga chìm trong sự sụt giảm giá trị xuất khẩu các mặt hàng chủ lực là dầu thô và xuất khẩu lúa mì đã nổi lên như một chiếc phao cứu sinh.

Nga vốn là quốc gia ngoài khối OPEC có sản lượng dầu thô lớn nhất thế giới và nền kinh tế rất phụ thuộc vào dầu khô cũng như các sản phẩm lọc hóa dầu và khí đốt. Theo số liệu từ BACI, tổng giá trị xuất khẩu dầu thô, các sản phẩm liên quan đến dầu và khí đốt chiếm gần 56% tổng giá trị xuất khẩu Nga năm 2018. Trong khi đó chỉ tính riêng dầu thô đã chiếm đến 31.3% trong cơ cấu xuất khẩu của quốc gia này.

Đại dịch Covid-19 ập đến đã khiến nhu cầu dầu thô thế giới tê liệt vì các biện pháp hạn chế nhằm ngăn chặn đà lây lan không phanh của đại dịch. Các hoạt động từ đi lại cho đến vận tải đều đình trệ. Xuất khẩu dầu thô cũng vậy. Hơn thế nữa, cuộc chiến giá dầu cạn tình “huynh đệ” giữa Nga và Ả-rập Xê-út sau thất bại trong việc thuyết phục Nga cắt giảm sản lượng dầu khai thác đã khiến giá dầu thô thế giới lao dốc chưa từng thấy. Ả-rập Xê-út hành xử như diễn viên chính trong bộ phim cùng tên, “Lật Mặt”.

Xuất khẩu dầu thô Nga sau đó chứng kiến một sự trượt dốc từ mức 5.04 tỷ đô la Mỹ vào tháng 1 xuống còn 2.78 tỷ đô la Mỹ vào tháng 4, tương đương mức giảm hơn 80%. Một tản đá giá trị xuất khẩu đang lăn xuống đe dọa bộ lạc kinh tế Nga bên dưới chân đồi. Trong khi đó, xuất khẩu lúa mì trong giai đoạn này bắt đầu gia tăng trở lại sau khi dịch bệnh phần nào được kiểm soát.

Lúa mì là một trong năm mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Nga chỉ sau các sản phẩm liên quan đến dầu thô và khí đốt. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 2.5% trong tổng giá trị xuất khẩu (2018), nhưng việc gia tăng xuất khẩu lúc này là giải pháp tình thế tốt nhất. Có quan điểm cho rằng không phải dầu mỏ mà là lúa mì đã cứu nước Nga cũng không hẳn là sai.

Dầu thô nhường vai diễn cho lúa mì trên đất nga

Diễn biến xuất khẩu dầu thô và lúa mì Nga so với cùng kỳ năm trước

Trong vòng 3 năm trở lại, Nga đã hai lần vượt Mỹ để trở thành quốc gia xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới với thị phần chiếm hơn 20% tổng giá trị xuất khẩu toàn cầu. Đến vụ 2020/21 vị thế hàng đầu của Nga tiếp tục được củng cố khi các đối thủ khác tại Châu Âu và Mỹ đang cho thấy dấu hiệu đuối sức trong cuộc đua giành thị phần, khi mùa màng phát đi những tín hiệu kém lạc quan về năng suất cũng như sản lượng.

Do đó, một sự thống trị trên thị trường lúa mì toàn cầu đã giúp Nga mở ra một cánh cửa khác khi cánh cửa xuất khẩu dầu thô không còn rộng mở.

Trước những lo ngại về tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực khi tình hình về đại dịch vẫn là ba chữ “không chắc chắn”, các quốc gia đã ồ ạt nhập khẩu lương thực. Điều này khiến giá lương thực mà đặc biệt giá lúa mì đã tăng phi mã. Đây chính là cơ hội cho lúa mì xuất khẩu Nga.

Giá lúa mì xuất khẩu 12.5% độ đạm (FOB) Nga đã tăng giá đến 280 đô la Mỹ/tấn tính đến ngày 11/01/2020 (theo dữ liệu từ AgriCensus), tương đương với mức tăng khoảng 41% kể từ đợt tăng giá lần đầu tiên vào cuối tháng 6/2020 – đây cũng chính là giai đoạn ghi nhận giá trị xuất khẩu lúa mì Nga tăng đáng kể. Tính đến tháng 9/2020, tổng giá trị xuất khẩu lúa mì của Nga đạt 941 triệu đô la Mỹ, chiếm 20.5% trong tổng giá trị xuất khẩu Nga. Đây là mức đóng góp rất lớn vào giá trị xuất khẩu trong bối cảnh khó khăn hiện tại.

Vị trí các vùng trồng lúa mì chính tại Nga cũng giúp quốc gia này tiếp cận các thị trường nhập khẩu lúa mì khổng lồ trên thế giới như Ai Cập (quốc gia nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới), Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh… Một số nguồn tin còn cho biết thị trường lúa mì Nga còn thu hút thêm được cả Algeria, vốn là đối tác truyền thống của Pháp được xây dựng nên bởi các bối cảnh lịch sử lâu đời.

Tuy nhiên, Nga đang gặp phải những vấn đề liên quan đến giá thực phẩm trong nước tăng cao. Theo Cục Thống kê Liên bang Nga, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 11 đã tăng 4.4%, trong khi đó chỉ số giá tiêu dùng thực phẩm tăng đến 5.76% so với cùng kỳ năm trước. Điều này khiến các nhà chức trách Nga phải can thiệp vào thị trường với các giải pháp căng cơ nhằm ổn định lại giá thực phẩm thông qua việc áp hạn ngạch cũng như thuế quan xuất khẩu lúa mì. Đây không phải là lần đầu tiên Nga can thiệp vào thị trường.

Dầu thô nhường vai diễn cho lúa mì trên đất nga

Diễn biến giá lúa mì xuất khẩu Nga và giá lúa mì CBOT (từ đầu năm)

Tuy nhiên, với vị thế là quốc gia xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới thì việc áp hạn ngạch trong bối cảnh nguồn cung đang có dấu hiệu thắt chặt sẽ tác động lớn đến giá lúa mì trên thị trường. Trong quá khứ, có thể thấy việc Nga áp hạn ngạch xuất khẩu 7 triệu tấn có hiệu lực từ tháng 4 có đến tháng 6 đã khiến cho thị trường dậy sóng.

Các đề xuất hạn ngạch mới mà Nga đưa ra được đánh giá là cứng rắn hơn so với các mức trước đó với hạn ngạch xuất khẩu ngũ cốc ở mức 17.5 triệu tấn, đồng thời áp thuế xuất khẩu lúa mì ở mức 25 euro/tấn. Chưa dừng lại ở đó, mức thuế xuất khẩu lúa mì đang được xem xét nâng lên 50 euro/tấn, các chính sách sẽ được áp dụng từ 15/2 đến 30/6 năm 2021. Như vậy, nhiều khả năng các quốc gia sẽ đẩy mạnh nhập khẩu lúa mì từ Nga nhằm “tranh thủ” trước khi chính sách có hiệu lực. Lúa mì tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu Nga.

Như vậy, dầu thô và lúa mì đóng vai trò rất quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu của Nga. Nhưng trong đại dịch, lúa mì mới là điểm sáng nhất. Thị trường lúa mì kỳ vọng giá sẽ giữ vững đà tăng khi Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) công bố các số liệu kém lạc quan về mùa vụ lúa mì thế giới với sản lượng sụt giảm cũng như tồn kho thắt chặt hơn.

Xem thêm:

——

CÔNG TY CỔ PHẦN SAIGON FUTURES